براي بررسي كاركرد هر ارگاني آزمايش‌هاي خاصي وجود دارد. مثلاً براي بررسي كاركرد قلب از نوار قلب استفاده مي‌شود. همچنين براي برآورد كار كليه از سطح اوره خون و نيز آزمايش ادرار بهره‌گيري مي‌شود. كبد در عمليات متفاوتي دخالت داشته و اندازه‌گيري مواد اوليه يا مواد حاصله از عمليات كبدي مي‌تواند نشان دهنده كاركرد كبد باشد. از بين اين آزمايش‌هاي متعدد چند آزمايش به طور استاندارد پذيرفته شده و انجام آنها در بررسي‌هاي كبدي مرسوم شده است. اين آزمايش‌ها عبارتند از:

1ـ آنزيم‌هاي كبدي:

از بين آنزيم‌هاي متعدد كبدي سه آنزيم براي بررسي كاركرد كبد مورد اندازه‌گيري قرار مي‌گيرند. دو آنزيم ALT و AST در داخل سلول و آنزيم آلكالن فسفاتاز (Alkph) در غشا سلول وجود دارند. در اثر از بين رفتن سلول كبدي اين آنزيم‌ها در خون رها مي‌شوند. بنابر اين بالا رفتن اين آنزيم‌ها نشانه‌اي از تخريب سلول‌هاي كبدي است. دو آنزيم اول (ALT-AST) بيشتر نشان دهنده وضعيت سلول‌هاي كبدي و آلكالن فسفاتاز بيشتر نشان دهنده عملكرد و آسيب مجاري صفراوي به خصوص مجاري خارج كبدي است. سطح نرمال اين دو آنزيم در سيستم‌هاي متفاوت فرق مي‌كند و به طور كلي كمتر از 40 واحد بين‌المللي است. آلكالن فسفاتاز تا حد 300 براي بالغين و 1200 براي اطفال نرمال تلقي مي‌شود.

سطح آنزيم‌ها در هپاتيت حاد چگونه است؟

$ در هپاتيت‌هاي حاد ويروسي آنزيم‌ها تا حد 20 برابر نرمال و حتي بيشتر هم ممكن است بالا بروند كه اين امر عادي بوده ولي خود به خود پايين آمده و احتياج به پيگيري ندارد.

آنزيم‌ها در هپاتيت A (آ) تا چه مدت بالا مي‌مانند؟

$ انتظار بر آن است كه آنزيم‌ها طي 4 ماه به حد نرمال برگردند. ولي در مواردي تا 6 ماه و حتي بيشتر هم ممكن است بالا بمانند.

سطح آنزيم‌ها در فرد ناقل سالم چگونه است؟

$ فرد ناقل سالم مثل فرد عادي است. بنابر اين سطح آنزيم‌ها هم بايد نرمال باشد. در پيگيري دائمي فرد ناقل سالم سطح آنزيم‌هاي كبدي AST و ALT بررسي مي‌شود. در صورت بالا رفتن آنزيم‌ها حتي در حد 5/1 برابر نرمال فرد از حالت ناقل سالم خارج شده و احتياج به بررسي‌هاي بعدي دارد. بررسي سطح آنزيم‌ها آزمايشي نسبتاً ارزان بوده و كليدي قابل اطمينان براي بررسي كاركرد كبد است.

2ـ آلبومين:

مهمترين پروتئين خون بوده، توسط كبد توليد مي‌شود سطح نرمال آن در خون بين 5/3 تا 7 است. كاهش آن از حد 5/3 باعث خروج مايع از رگ و بروز ورم در پاها و آب آورده شكم مي‌شود. كمتر شدن سطح آلبومين از 5/2 از نشانه‌هاي درگيري شديد كبدي است.

3ـ گاماگلوبولين:

از ديگر پروتئين‌هاي كبدي است كه نشان دهنده وجود التهاب و عفونت مي‌باشد. حد نرمال آن 5/1 (تقريباً 20% پروتئين‌هاي خون) است. در صورتي كه ميزان گاماگلوبولين از اين حد بيشتر شود نشانه التهاب و فعاليت ويروس مي‌باشد.

4ـ زمان انعقاد خون (PT):

ساخت بعضي عوامل انعقادي بر عهده كبد است. اختلال كبدي و كاهش توليد اين عوامل باعث طولاني‌تر شدن زمان انعقاد و در نتيجه خونريزي مي‌شود. زمان انعقاد خون در شرايط آزمايشگاهي معمولاً در حد 13 يا 14 ثانيه طبيعي محسوب مي‌شود ولي چون عوامل محيطي تأثير زيادي بر اين زمان مي‌گذارند بجاي بررسي سطح مطلق PT، آن را با زمان انعقاد خون نرمال در همان شرايط مقايسه مي‌كنند. اين آزمايش شاخص خيلي معتبري براي بيماري‌هاي كبدي نيست.

5ـ بيلي روبين:

تخريب گلبول قرمز باعث آزاد شدن هموگلوبين و در مرحله بعدي قسمت پروتئيني آن يعني گلوبولين مي‌شود. گلوبولين طي عمليات خاصي به بيلي‌روبين تبديل مي‌شود. تجمع اين ماده و رسوب آن باعث ايجاد زردي مي‌شود. بيلي‌روبين برحسب وصل شدن به پروتئين خاصي در كبد به دو نوع مستقيم و غيرمستقيم تقسيم مي‌شود كه نوع اول قابل حل در آب و بنابر اين قابل دفع در ادرار است چون واكنش اين دو ماده در شرايط آزمايشگاهي با يكديگر متفاوت است براي آنها لفظ بيلي‌روبين مستقيم و غيرمستقيم (برحسب واكنش آزمايشگاهي) به كار مي‌رود. در بررسي‌هاي آزمايشگاهي مجموع بيلي‌روبين مستقيم و غيرمستقيم (بيلي‌روبين كل) و نيز بيلي‌روبين مستقيم به كار مي‌رود.

سطح نرمال بيلي‌روبين مجموعاً در حد 1 تا 5/1 و سطح بيلي‌روبين مستقيم در حد 2/0 تا 3/0 مي‌باشد. افزايش سطح بيلي‌روبين كل و نيز افزايش سطح بيلي‌روبين مستقيم از 20% بيلي‌روبين كل افزايش بيلي‌روبين تلقي شده و بايد پيگيري شود. در بيماري هپاتيت حاد سطح بيلي‌روبين كل معمولاً به 5/4 تا 5 مي‌رسد در فرد ناقل سالم در حد نرمال و در هپاتيت مزمن فعال مختصري افزايش يافته است. بيلي‌روبين براي بيماري‌هاي خوني و نيز بيماري‌هاي كيسه صفرا شاخص آزمايشگاهي مناسبي است. ولي براي بيماري هپاتيت بررسي مناسب و كليدي تلقي نمي‌شود.

6ـ نشانه‌هاي ويروسي:

نشانه‌هاي ويروس به دو دسته كلي تقسيم مي‌شوند يكي ذرات خود ويروس كه براي بدن عامل خاجي محسوب شده و اصطلاحاً آنتي‌ژن (Ag) ناميده مي‌شوند. واكنش بدن در مقابل هر عامل خارجي يا آنتي‌ژن توليد نوعي پروتئين خنثي كننده يعني آنتي‌بادي (پادتن) است. هر ويروس و آنتي‌ژني، آنتي‌بادي خود را دارد و اين آنتي‌بادي‌هاي خاصيت درماني و در بعضي موارد خاصيت مصونيت‌زايي دارند. گرچه از نظر تئوريك همه ويروس‌ها آنتي‌ژن دارند ولي در عمل همه آنتي‌ژن‌ها قابل شناسايي نيستند. برخي از ويروس‌ها هم بيش از يك آنتي‌ژن دارند كه در جاي خود به آنها اشاره مي‌كنيم.                                                                                       نوع آنتي‌بادي برحسب زمان درگيري متفاوت است بنابر اين برحسب نوع آنتي‌بادي مي‌توان درباره زمان درگيري اظهار نظر كرد. امروزه با پيشرفت دانش مي‌توان ذرات ژنتيكي ويروس را در خون يا بافت كبد جستجو كرد كه به آن (پي‌سي‌آر) (Polymerase Chain Reaction) PCR مي‌گويند. اين آزمايش در برخي آزمايشگاه‌هاي تخصصي انجام شده و هزينه بالايي دارد. به همين علت در خط دوم آزمايش‌ها قرار داشته و براي تأييد اختلالات يافت شده در آزمايش‌هاي ساده‌تر و ارزان‌تر به كار مي‌رود. در قسمت بررسي هر ويروس مجدداً درباره نشانه‌هاي ويروسي بحث خواهيم كرد.

از بين آزمايش‌هاي فوق كدام يك براي بررسي كاركرد كبد  و وضعیت ان مناسب تر است ؟

      به ادامه مطلب توجه فرمایید