علوم آزمایشگاهی

آنچه می خواهید درباره چكاب بدانید

این مسئله در مورد بسیاری از بیماری‌ها صادق است. محققان می‌گویند: <اگر مردم آزمایش‌های غربالگری سرطان را انجام دهند، می‌توان از نیمی از مرگ‌های ناشی از سرطان جلوگیری كرد.> مطلب زیر به شما و خانواده‌تان كمك می‌كند، 14 آزمایش پزشكی را برای گروه‌های مختلف سنی بشناسید. این آزمایش‌ها به شما كمك می‌كنند بیماری‌های خاموشتان را زودتر بشناسید تا زودتر به دنبال درمان آنها باشید. البته فراموش نكنید كه آزمایش‌ها به تنهایی معمولا‌ كارایی ندارند و این پزشك است كه باید تشخیص دهد، انجام كدام آزمایش‌ها برای شما مفید است.

اندازه‌گیری فشارخون و میزان چربی و كلسترول چك كردن مرتب كلسترول خون می‌تواند در پیشگیری از بیماری قلبی، انواع سكته و مشكلات قلبی عروقی دیگر، به شما كمك كند. علاوه بر این، داشتن فشارخون مناسب خطر ابتلا به بیماری كلیوی را كم می‌كند. انجمن قلب آمریكا پیشنهاد می‌كند در سنین حول و حوش 20 سالگی چك فشارخون و سطح كلسترول بد و خوب خون و تری‌گلیسیرید را آغاز كنید و اگر میزان این موارد طبیعی بود، هر دو سال یك بار آزمایش‌ها را تكرار كنید. هر چند اگر در خانواده‌ای سابقه بیماری قلبی عروقی (مثل سكته قلبی)، چاقی بیش از حد یا دیابت و عوامل خطرساز دیگر وجود داشته باشد، بد نیست كه این چك كردن را از سنین 14 یا 15 سالگی شروع كنیم. چیزهایی كه باید درباره این آزمایش‌ها بدانید: اندازه‌گیری فشارخون با یك كار سریع و بدون درد و با یك وسیله به نام فشارسنج انجام می‌شود. این وسیله یك بازوبند پلاستیكی دارد كه دور بازوی شما بسته می‌شود و سپس پزشك آن را باد می‌كند. با خالی كردن آرام‌آرام بازوبند، دو عدد از روی عقربه دستگاه خوانده می‌شود كه نشان‌دهنده فشارخون شماست. فشارخون 12 روی 8 یا كمی پایین‌تر از این دو عدد، طبیعی است. بهتر است نیم ساعت قبل از اندازه‌گیری فشارخون، غذا نخورده و دارویی كه فشارخون را بالا می‌برد (مثل بعضی از انواع آنتی‌هیستامین‌ها) مصرف نكرده باشید و ورزش یا فعالیت بیش از حد هم نداشته باشید. اندازه‌گیری چربی و كلسترول خون هم با یك آزمایش خون ساده انجام می‌شود. قبل از انجام این آزمایش باید 12 ساعت ناشتا بوده باشید. انجمن قلب آمریكا پیشنهاد می‌كند كه برای كاهش خطر حمله قلبی بهتر است میزان كلسترول بد خون یا ال.دی.ال برابر 100 یا كمتر و میزان كلسترول خوب خون یا اچ.دی.ال برابر 40 یا بیشتر باشد.

 

دهه بیست و سی معاینه سینه ها

هر خانم بالای 20 سال باید بتواند معاینه شخصی پستان را انجام دهد. برای معاینه شخصی سینه‌ها، بهترین زمان بلافاصله پس از پایان قاعدگی است. به یاد داشته باشید كه معاینه شخصی سینه‌ها را هر ماه، در روز معینی انجام دهید. مثلا اولین روز پس از پایان قاعدگی. معاینه شخصی سینه‌ها در هر ماه به شما كمك می‌كند تا با شكل و قوام (احساس لمس) طبیعی سینه‌هایتان آشنا شوید و به سادگی بتوانید هر نوع تغییری را در آنها به زودی پیدا كنید. برای این كار ابتدا در آینه به سینه‌های خود نگاه كنیدو توجه كنید كه هرگونه تغییر احتمالی را در اندازه‌ یا شكل سینه‌ها، تغییر در نوك سینه‌ها (مثلا فروفتگی نوك سینه) یا فرورفتگی‌های پوستی را پیدا كنید. سپس در حالی كه دراز كشیده و دست راست‌تان را بالا برده و زیر سرتان قرار داده‌اید، با دست چپ سینه راست خود را معاینه كنید. نحوه معاینه به این صورت است كه با نوك انگشتان، از نوك‌سینه شروع كرده و با فشار ملایم و حركت دایره‌ای، سینه خود را لمس كنید. این دایره‌ها به تدریج بزرگ‌تر می‌شوند و به این ترتیب شما از مركز سینه شروع كرده و كل آن را معاینه می‌كنید. این كار را برای زیربغل هم انجام دهید. سپس سمت مقابل را به همین صورت معاینه كنید. می‌توانید این معاینه را در حالت ایستاده و با بالا بردن و پشت‌سر قرار دادن دست‌تان نیز انجام دهید. یكی از راه‌های دیگر معاینه، حالت ایستاده در حمام و استفاده از كف صابون برای لمس بدون درد است. در صورت پیدا كردن هر نكته غیرطبیعی (حالتی كه قبلا وجود نداشته) به‌ویژه توده یا ترشح از سینه‌تان به پزشك مراجعه كنید. از سن 20‌سالگی، مراجعه به پزشك برای معاینه سینه‌ها باید شروع شود و تا سن 40 سالگی هر3 سال یك بار تكرار شود. البته برخی از پزشكان معتقدند كه تكرار سالیانه آن بهتر است. تست پاپ‌اسمیر سرطان گردن رحم یكی از تهدیدهای در كمین خانم‌هاست. اما نكته مهم این است كه این سرطان ناگهانی شروع نمی‌شود و قبل از سرطانی شدن، تغییراتی در گردن رحم اتفاق می‌افتد كه با پاپ‌اسمیر می‌توان آنها را كشف و از وقوع سرطان پیشگیری كرد. جامعه جراحان آمریكا از تمام زنان بالای 21 سال یا حتی زنانی كه زیر 21 سال سن دارند ولی 3 سال ازدواجشان می‌گذرد، می‌خواهد كه تا رسیدن به سن 30سالگی، سالی یك‌بار آزمایش پاپ‌اسمیر بدهند. پس از 30 سالگی، زنانی كه 3 تست متوالی آنها طبیعی بوده باشد، می‌توانند هر دو یا 3 سال یك‌بار آزمایش پاپ‌اسمیر بدهند. البته برخی از پزشكان متخصص سرطان و پیشگیری از آن معتقدند زنان بالای 30‌سال بهتر است درباره دادن همزمان آزمایش پاپ‌اسمیر و آزمایش نوعی ویروس به نام اچ.پی.وی - كه با سرطان گردن رحم در ارتباط است - با پزشك خود مشورت كنند. در صورتی كه این دو تست منفی باشند، تا3 سال نیازی به تكرار آزمایش نیست و بعد از آن می‌توان هر3 سال یك‌بار آزمایش كرد. آنچه لازم است درباره این تست بدانید: پزشك ناحیه تناسلی را باز می‌كند و با چیزی شبیه گوش‌پاك‌كن تعدادی از سلول‌های سطحی گردن رحم را برمی‌دارد. این نمونه بعدا به آزمایشگاه فرستاده و بر روی آن مطالعه می‌شود. برای انجام این آزمایش باید از 48 ساعت قبل حمام نرفته و از كرم‌های واژینال استفاده نكرده باشید. همچنین 24 ساعت قبل از آن نباید با همسر خود ارتباط داشته باشید.

 

دهه چهل سالگی

خانم‌ها باید از سن 40 سالگی ماموگرافی را شروع كنند. البته زنانی كه در معرض خطر بالای سرطان سینه هستند (یعنی كسانی كه بستگان درجه اولشان سرطان سینه داشته‌اند) بهتر است این كار را زودتر آغاز كنند.

درباره این تست چه چیزهایی باید بدانید؟ دستگاه ماموگرافی با استفاده از مقدار كم اشعه ایكس از هر دو سینه عكس‌برداری می‌كند. سپس پزشك این تصاویر را از نظر وجود سرطان بررسی می‌كند. برای انجام این تست فرد به حالت ایستاده مقابل دستگاه قرار می‌گیرد و یك صفحه میز مانند در مقابل سینه قرار داده می‌شود. سپس سینه روی این صفحه قرار گرفته و یك صفحه پلاستیكی هم از بالا سینه را می‌پوشاند. این كار كمك می‌كند تا سطح سینه پخش شده و تصویر دقیق‌تر از آن گرفته شود. خانم‌هایی كه سینه‌های حساس دارند، ممكن است در این روند كمی احساس درد كنند. اگر درد زیاد بود حتما به تكنسین آن را بگویید. برای كم كردن احتمال درد در روز ماموگرافی، یك هفته بعد از پایان قاعدگی، ماموگرافی را انجام دهید. در ضمن در روز ماموگرافی نباید از اسپری، لوسیون یا پودر زیربغل استفاده كرده و یا در ناحیه سینه‌ها عطر زده باشید. این مواد وضوح تصویر ماموگرافی را كم می‌كنند.

پنجاه سالگی و بعد از آن غربالگری سرطان روده بزرگ و مقعد

سرطان‌های روده بزرگ و مقعد یا همان سرطان‌های كولوركتال، سومین سرطان كشنده در ایالات متحده به شمار می‌روند. با این وجود این سرطان نیز به سادگی قبل از وخیم‌شدن، قابل تشخیص و پیشگیری است. دكتر ادوارد چو، رئیس قسمت سرطان‌شناسی مركز پژوهشی سرطان ییل‌ می‌گوید: <بیش از 90 درصد مبتلایان به سرطان روده بزرگ، اگر بیماریشان در مراحل اولیه كشف شود، به طور كامل بهبود می‌یابند.> جامعه جراحان آمریكا پیشنهاد می‌كند كه از سن 50 سالگی، از طریق آزمایش<خون مخفی در مدفوع> و <سیگموئیدوسكوپی قابل انعطاف> كه هر 5 سال یك‌‌بار باید تكرار شوند، از وقوع سرطان كولوركتال پیشگیری كنیم. اما دكتر چو معتقد است كه كولونوسكوپی بهترین راه برای این كار است، چرا كه به گفته وی آزمایش‌های ذكر شده در بالا، آزمایش‌های كاملی نیستند. او پیشنهاد می‌كند كه هر 5 سال یك‌‌بار كولونوسكوپی صورت گیرد. دكتر چو یك قانون ساده برای كسانی كه در خانواده‌شان سابقه سرطان كولوركتال دارند، بیان می‌كند و آن اینكه 10 سال زودتر از سنی كه آن خویشاوند به سرطان مبتلا شد، آزمایش بدهند. اگر سابقه خانوادگی این بیماری را دارید، با پزشكتان مشورت كنید.

آنچه باید درباره این آزمایش‌ها بدانید: كولونوسكوپی به این ترتیب انجام می‌شود كه یك لوله باریك و قابل انعطاف را درون روده بزرگ وارد می‌كنند و با آن درون روده را می‌بینند. چون برای انجام این كار روده بزرگ باید كاملا تمیز باشد، از یك روز قبل باید برای این تست آماده شوید. معمولا آمادگی برای تست یعنی اینكه روز قبل از كولونوسكوپی، هیچ غذای جامدی نخورید و فقط با مایعات یمانند آبمیوه و آب آبگوشت تغذیه كنید. معمولا یك داروی مایع هم به شما داده می‌شود تا روده را برای تصویربرداری نرم و آماده كند. برای اینكه آزمایش درد نداشته باشد، به شما مسكن تزریق می‌شود، حتی در صورت تمایل می‌توانید از پزشك بخواهید شما را موقتا تحت بیهوشی عمومی قرار دهد. سیگموئیدوسكوپی قابل انعطاف هم كم و بیش مانند كولونوسكوپی و آمادگی لازم برای انجام آن مشابه است. آزمایش خون مخفی در مدفوع هم فقط نیاز به یك نمونه مدفوع شما دارد.

 

آزمایش مربوط به پروستات

سرطان پروستات هم یكی از سرطان‌های شایع در میان مردان است و بنابراین جامعه جراحان آمریكا پیشنهاد می‌كند آقایان از سن 50 سالگی، هر سال یك بار معاینه پروستات و آزمایش مخصوص پروستات (پی.اس.آ) را انجام دهند دكتر گوین والد، از موسسه سرطان آمریكا می‌گویند:< در جوامعی كه غربالگری برای سرطان پروستات انجام می‌گیرد، میزان مرگ از این سرطان و همچنین پیشرفت سرطان پروستات در مردان كاهش می‌یابد.> البته آقایانی كه سابقه خانوادگی‌ سرطان پروستات را دارند، بهتر است از سن 45 سالگی آزمایش‌ها را شروع كنند.

اطلاعات لازم درباره این آزمایش

سلول‌های غده پروستات، پروتئینی را تولید و در خون رها می‌كنند كه در هنگام سرطان بالا می‌رود. در آزمایش مخصوص پروستات، میزان این پروتئین در خون شما سنجیده می‌شود. بنابراین، برای این آزمایش نیاز به یك نمونه خون هست. در معاینه پروستات نیز پزشك، غده پروستات را با دست لمس می‌كند و ابعاد و سفتی آن را می‌سنجد. قبل از انجام آزمایش مخصوص پروستات به مدت 48 ساعت نباید با همسرتان رابطه داشته باشید.

سنجش تراكم استخوان: بنیاد ملی پوكی‌استخوان در آمریكا اعلام كرده است كه حدود 44 میلیون نفر در سراسر جهان به پوكی‌استخوان مبتلا هستند كه البته اكثر افراد را خانم‌ها تشكیل می‌دهند. بهتر است خانم‌ها از سن 65 سالگی شروع به دادن آزمایش سنجش تراكم استخوان كنند. اما خانم‌هایی كه دارای عوامل خطرساز ابتلا به پوكی ‌استخوان نظیر سابقه خانوادگی این بیماری، سیگار كشیدن، وزن 56/5 كیلوگرم یا كمتر و یا یائسگی زودرس (قبل از 40سال) را دارند، باید این آزمایش را از سن 50 سالگی آغاز كنند. دكتر فلیساكاسمن‌از بنیاد ملی‌ پوكی‌استخوان آمریكا می‌گوید: <پس از سن 50 سالگی، تقریبا یك نفر از هر 2 زن و یك نفر از هر 4 مرد دچار شكستگی‌های استخوانی ناشی از پوكی‌استخوان می‌شوند. این شكستگی‌ها معمولا در لگن، ستون فقرات یا مچ دست هستند. غربالگری نه تنها می‌تواند از عواقب بد پوكی‌استخوان پیشگیری كند بلكه حتی گاهی جان افراد را از مرگ نجات می‌دهد.> در حال حاضر هیچ دستور كلی برای غربالگری مردان برای بیماری پوكی‌استخوان وجود ندارد اما دكتر كاسمن می‌گوید:< بهتر است آقایان از سن 70 سالگی شروع به این كار كنند و اگر قبلا دچار شكستگی استخوان شده‌اند و یا به بیماری خاصی مثل آرتریت روماتوئید مبتلا هستند، زودتر این كار را شروع كنند.> با وجودی كه هیچ درمان كاملی برای بیماری پوكی‌استخوان وجود ندارد اما داروهایی هستند كه می‌توانند از این بیماری پیشگیری و آن را بهتر كنند.

آنچه باید درباره این آزمایش بدانید: برای سنجش تراكم استخوان چند راه وجود دارد كه همگی مطمئن و بدون درد هستند. برای سنجش تراكم استخوان نوعی اشعه ایكس خاص به كار می‌رود و تراكم استخوان‌های ستون فقرات، لگن و یا مچ دست یا گاه انگشت میانی دست و استخوان باشند یا ساق‌پا سنجیده می‌شود. برای انجام این تست نیاز به هیچ آمادگی خاص نیست.

 

اندازه گیری قند خون

انجمن دیابت آمریكا پیشنهاد می‌كند كه از سن 45 سالگی، هر 3 سال یك بار قندخون خود را چك كنید. البته این قضیه هم بستگی به احتمال اتفاق افتادن دیابت برای شما دارد. مثلا اگر كسی در خانواده شما به دیابت مبتلاست یا اگر شما فرد چاقی هستید، یا در زمان بارداری‌های قبلی به دیابت مبتلا شده‌اید، بهتر است این كار را زودتر شروع كنید و فواصل تكرار آزمایش را از 3 سال كمتر كنید. اگر در اولین آزمایش قندخون شما زیر 95 بود، احتمال ابتلا به دیابت برایتان اندك است. اما اگر قندخونتان عددی بین 100 تا 125 باشد، احتمال ابتلا به دیابت در شما بالاتر است و بهتر است هر سال یك‌بار آزمایش را تكرار كنید.

نحوه انجام آزمایش: فقط یك آزمایش خون ساده می‌تواند میزان قندخون شما را مشخص كند. قبل از انجام آزمایش به مدت 6 ساعت نباید چیزی خورده یا نوشیده باشید.

 

معاینه پوست

دكتر برت‌كلدیرون، عضو هئیت علمی دانشگاه سینسیناتی در رشته پوست می‌گوید: <دقیقا تك‌تك موارد مرگ ناشی از سرطان پوست می‌توانند با معاینه زودهنگام پوست، پیشگیری شوند.> وی می‌افزاید: <كشنده‌ترین نوع سرطان پوست ملانوم نام دارد. این در حالی است كه اگر ملانوم زود كشف و تشخیص داده شود، می‌توان به طور كامل آن را درمان كرد.> جامعه جراحان آمریكا پیشنهاد می‌كند كه افراد 20 تا 39 ساله، هر 3 سال یك‌بار توسط یك متخصص پوست، معاینه شوند و زمانی كه به 40 سالگی می‌رسند، هر سال یك‌بار این معاینه را دریافت كنند. آنچه لازم است درباره معاینه بدانید: یك متخصص پوست همه بدن شما را مشاهده می‌كند و به دنبال موارد مشكوك می‌گردد. به تازگی متخصصان پوست دریافته‌اند كه سرطان‌های پوست در نقاطی از بدن كه به طور معمول در برابر نور آفتاب نیستند هم ظاهر می‌شوند. این در حالی است كه در گذشته اغلب سرطان‌ها در جاهایی از بدن ظاهر می‌شدند كه پیوسته در برابر نور آفتاب بودند. دكتر كلدیرون می‌گوید: <به تازگی‌ ما متوجه سرطان پوست در نقاط عجیب شده‌ایم. جایی مثل كپل‌ها یا سینه‌ها كه معمولا در برابر نور نیستند. علت این امر می‌تواند استفاده از سالن‌های برنزه كردن باشد.> دكتر كلدیرون معتقد است انجام معاینه شخصی پوست هر 3 ماه یك‌بار هم می‌تواند در پیدا كردن نكات مشكوك پوستی كمك كننده باشد. برای انجام این تست لازم است جلوی آینه بایستید (برای نواحی پشت از یك آینه دستی استفاده كنید) و به دنبال موارد زیر بگردید: خالی كه در بدنتان وجود داشته و حالا ظاهر یا اندازه آن تغییر كرده است (این می‌تواند نشانه اولیه‌ای از سرطان پوست باشد) یا برآمدگی‌هایی كه ظاهر شفاف و مروارید‌ مانند دارند، یا برآمدگی‌های قرمز رنگ. هر مورد مشكوكی كه در عرض 2، 3 هفته خوب نشود را باید به متخصص پوست نشان دهید.

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و سوم آبان 1387ساعت 10:12 PM  توسط  حسن نعیمی خالدی   |